Hơn 14 năm đầu độc môi trường

(CATP) Mặc dù bị các đoàn kiểm tra môi trường tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nhiều lần nhắc nhở nhưng hơn 14 năm qua Công ty Hwa Kyung Vina Bình Châu Seafood (thường gọi Công ty Đông Lạnh Bình Châu) ngang nhiên vi phạm. Bị người dân phản ứng mạnh mẽ, công ty này vẫn xả hàng trăm khối chất thải độc hại ra môi trường. Trong thời gian thâm nhập vào công ty này, phóng viên Báo Công an thành phố Hồ Chí Minh còn phát hiện hàng loạt sai phạm khác.


Xác cá, mắm đổ từng đống càng làm môi trường bị ô nhiễm hơn
MỘT KIỂU... VEDAN
Chiều 25-9-2009, do ảnh hưởng của cơn bão số 9, xã Bình Châu, huyện Xuyên Mộc, Bà Rịa - Vũng Tàu có mưa lớn. 15 giờ 45 cùng ngày, một mùi thối kinh khủng bao trùm khắp sáu, bảy ấp trong xã. “Thấy mưa là họ xả à”, anh Trần Văn T. ở ấp Bình Tân nói. Chúng tôi đội mưa tiến đến khu vực phát ra mùi hôi. Từng vũng nước đọng chất thải đen ngòm, thối um. Cạnh đó, từ bốn miệng ống, mỗi ống đường kính 15cm xuyên qua tường rào công ty, hàng trăm khối chất thải có màu nâu sữa, đặc quánh cứ ào ào tuôn ra kèm theo mùi tanh tưởi đến lợm giọng. Chúng theo con mương chảy qua năm ấp Bình Tân (nơi nhiễm nặng nhất), Bình Hòa, Bình Lợi, Thanh Bình 1, Thanh Bình 2. Hai bên tường rào là hàng chục ngôi nhà dân hàng ngày phải chịu mùi hôi thối tra tấn. Mặc dù đeo khẩu trang, lấy tay bịt mũi bên ngoài nhưng chúng tôi không tài nào chịu nổi mùi thối nồng nặc từ bốn miệng ống kia. Trước đây, công ty này chôn hai đường ống bằng bê-tông đường kính 70cm để xả thải, người dân không biết nên không có chứng cứ buộc tội công ty. Ban đêm, những người đi soi cá mới phát hiện dưới những lùm cây gần Đông Lạnh có hai dòng nước đen ngòm hoặc nâu đục chảy ra, kèm theo mùi thối nồng nặc. Bà con nhiều lần yêu cầu đóng hai miệng cống lại nhưng công ty này vẫn bỏ ngoài tai, thậm chí các cơ quan chức năng tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu về nhắc nhở, Đông Lạnh vẫn ngang nhiên xả thải. Quá bức xúc, khoảng giữa tháng 9-2009, bà con gom góp mỗi người ít tiền mua vỏ trấu, dăm bào, xi măng đến trám hai miệng cống lại, Đông Lạnh liền bắc bốn đường ống xuyên tường và trổ vài chỗ khác để xả thải. Sáng 13-10-2009, làm việc với chúng tôi, phía Đông Lạnh khẳng định “chất thải xả ra ngoài không thối, không gây hại cho môi trường”. Công ty hứa sẽ không xả thải thế nhưng đến chập tối họ vẫn ngang nhiên xả.
Bị xử phạt nhưng Đông Lạnh vẫn ngang nhiên xả thải đầu độc môi trường
Hố ga không được đậy nắp là nơi phát sinh mùi thối và mầm bệnh
Xẻng để dưới đất vẫn được xúc cơm như thường
Thức ăn bẩn nằm lẫn với bao bì dơ
Thức ăn để dưới đất mặc cho chuột bọ chạy vào
Nước uống nằm lẫn với cá sình và được uống bằng... nắp
Quy trình thu gom chất thải của Đông Lạnh có quá nhiều “vấn đề”. Các sản phẩm như đầu, xương cá... để ngổn ngang, mặc cho ruồi, dòi bu bám ê hề. Nước rửa thủy sản xả lênh láng trên nền xưởng, nhiều nơi đọng thành vũng. Trong khi hàng trăm mét đường ống được xếp xó thành từng đống thì chất thải lại được dẫn qua những con mương lộ thiên. Những hố ga không hề đậy nắp, ruồi, bọ lúc nhúc trông thật kinh khủng.
Phía sau công ty có bể xử lý chất thải đạt tiêu chuẩn nhưng hoạt động cầm chừng hòng đối phó với các đoàn kiểm tra. Nếu không có động tĩnh gì, lợi dụng lúc trời mưa giông, đêm tối hoặc rạng sáng, Đông Lạnh lén xả chất phế thải độc hại. Không chỉ xả dịch thải lỏng mà vài ba ngày công ty còn đổ xác cá, mắm làm cho môi trường càng bị ô nhiễm nặng. “Nhà mình lỡ có đổ tí rác liền bị mấy ông cán bộ mời lên kiểm điểm, vậy mà hơn 14 năm nay bên Đông Lạnh xả hàng ngàn khối chất thải, hàng trăm tấn rác dơ dáy, thối um, không thấy ai xử lý gì cả?”, chị T. ở ấp Bình Tân bức xúc nói.
KINH KHỦNG CHUYỆN VỆ SINH
Trong thời gian làm công nhân (CN) ở Đông Lạnh, chốc chốc chúng tôi phải chạy ra ngoài để... ói! Hàng ngày bị mùi thối tra tấn, ai không bị viêm xoang mới là chuyện lạ. Quy trình sản xuất của công ty rất mất vệ sinh. Sau khi phi lê, thủy sản được chuyển sang tẩm gia vị. Đây là khâu rất quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng nhưng lại được nhiều CN ở đây nhào trộn bằng tay trần. Những rổ cá chuẩn bị tẩm gia vị được để bệt dưới đất, có nơi gần với mương dẫn thải nên việc ruồi, muỗi bâu vào là “chuyện thường ngày”. Chúng tôi lò dò bước vào phòng tẩm liền bị bốn CN chặn lại hỏi: “Đi đâu? Vào đây làm gì?”. Họ nhìn chúng tôi bằng ánh mắt dò xét, đề phòng. Bỗng sau lưng có tiếng quát “ra ngoài”, chúng tôi quay lại, một người đàn ông Hàn Quốc trạc 45 tuổi, cầm ly cà phê uống dở, mặt đằng đằng sát khí. Thấy không ổn, chúng tôi bước ra lập tức cánh cổng phòng tẩm đóng sầm lại. Ở bộ phận làm chả, bên cạnh chiếc máy xay, vài CN khác cũng dùng đôi tay không hề đeo găng hốt từng đống cá bỏ vào cối. Miếng nào rớt xuống đất họ liền lượm lên bỏ vào cối xay như thường.
Trong khi hàng trăm mét đường ống xếp xó thì chất thải lại được dẫn qua mương
Mất vệ sinh nhất phải kể đến chuyện ăn uống. Thùng nước uống cũ mèm, cáu bẩn, không đậy nắp nằm xen lẫn những rổ cá ươn sình. Mỗi khi khát, CN phải lấy nắp thùng nước thay ly uống. Cái “ly nắp” hết bị tay dính cá người này cầm đến tay hốt mắm người khác đụng vào nên có mùi tanh kinh khủng. Lần đầu tiên uống phải thứ nước “tổng hợp” này chúng tôi cũng phải chạy ra ngoài để ói.
Thay vì đựng thuốc, phòng y tế được dùng đựng... đường
Cơm, cá được nấu trong những chiếc chảo to đùng, đen sì, để bệt dưới nền nhà, mặc cho chuột, gián, tro bụi bay vào. Chiếc xẻng để dưới đất, dính bụi bẩn được dùng để xúc cơm. Canh thì đổ vào chiếc xô lớn, váng mỡ nổi lềnh bềnh, nhiều lúc có con chuột nào lội vào, đầu bếp liền vớt ra múc cho CN ăn bình thường. Mỗi bữa ăn được chia làm ba ca. “Ca đầu ăn còn thì gom lại cho ca hai. Ăn ca cuối gặp phải xương cá, cọng tóc là chuyện... cơm bữa, đói thì phải ăn chứ biết làm sao!”, anh Th. - một CN lâu năm cho biết.
Ngoài việc làm môi trường bị ô nhiễm, không đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, công ty này còn vi phạm Luật lao động. Bản thông báo tuyển dụng ghi rõ “tuyển công nhân từ 18 đến 45 tuổi”, trong khi tại công ty có khoảng 20 em dưới 18, có em chỉ mới 13 tuổi vừa học vừa làm, 10 lao động trên 45 tuổi. Thời gian làm việc thay vì từ 7 giờ thì CN ở đây bắt đầu từ 6 giờ. Do trả lương căn bản (24 ngàn đồng/8 tiếng) “bèo” hơn rất nhiều so với tăng ca (30 ngàn đồng/4 tiếng) và hưởng theo sản phẩm nên gần như 100% CN làm 12 tiếng/ngày. Ăn xong chưa kịp nghỉ ngơi, từng tốp CN trở lại xưởng lúc giữa trưa, nhiều người vừa làm vừa... xỉa răng. Chúng tôi không hề thấy một cán bộ nào của công ty đến nhắc nhở CN làm việc đúng giờ.
Không có bảo hộ và sử dụng lao động không đúng tuổi
Mặc dù thường xuyên phải tiếp xúc với cá, mắm, mùi thối nhưng chúng tôi gần như không được phát bất kỳ một loại bảo hộ lao động nào. “Găng tay, khẩu trang, tạp dề... tụi em phải mua hết” - một CN nữ cho biết. Hôm về làm CN ở đây, chúng tôi được chị tổ trưởng đưa cho đôi ủng chứa đầy cá, mắm. Do thối quá, tôi phải mượn ủng của một người bạn mang tạm. CN ở đây cũng không có bảo hiểm y tế. Ngày đầu bước vào công ty, chúng tôi rất “ấn tượng” bởi phòng y tế thay vì đựng thuốc lại được đựng... đường!
HẬU QUẢ NHÃN TIỀN
“Lúc trước bà con ở đây dùng nước giếng đào để ăn uống, sinh hoạt. Từ khi Đông Lạnh xả chất thải thì không chỉ nhà tui mà hàng trăm hộ dân thuộc năm ấp có mương chảy qua không thể dùng được nữa” - anh Trần Thanh H., nhà ở gần họng xả thải, nói. Theo một cán bộ y tế, hiện tại xã Bình Châu có 90% người dân sống gần khu vực Đông Lạnh bị viêm xoang, 97% mắc bệnh ngoài da. Trong vòng bốn năm trở lại đây, Bình Châu có 11 ca ung thư liên quan đến hô hấp và là xã có dịch sốt xuất huyết cao nhất huyện Xuyên Mộc. Ăn cơm gặp lúc Đông Lạnh xả thải, bà con phải bỏ chạy. “Khách lạ đến nhà chơi, họ cứ lấy tay bịt mũi khiến tụi tui ái ngại quá. Mình sợ họ nghĩ nhà mình ở dơ nên mới thối vậy”, chị T. ở ấp Bình Tân nói như đùa. Dịch cúm A/H1N1 chưa về tới Bình Châu nhưng bà con ở đây khi nói chuyện, thậm chí nằm ngủ cũng phải... đeo khẩu trang!
Bà con ấp Bình Tân trình bày bức xúc với phóng viên
Thiệt hại về kinh tế rõ nhất là các dịch vụ ăn uống, giải trí như: cà phê, bi-da, hớt tóc, quán ăn... Mùi thối bốc ra từ Đông Lạnh khiến không một vị khách nào bén mảng tới. Nhiều gia đình nằm sát vách Đông Lạnh như nhà ông Nguyễn Xuân Lương, ông Nguyễn Thành... vì không chịu nổi mùi thối, mấy năm nay treo bảng hạ giá bán nhà nhưng cũng không ai mua.
Khổ nhất là những người già bị bệnh, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai. Cụ Võ Thị Sáu, năm nay 72 tuổi, từ khi chuyển đến sống gần khu vực Đông Lạnh thì căn bệnh phổi, đau mắt của cụ ngày một nặng. Mỗi lần Đông Lạnh xả thải, cụ lại lên cơn ho, nhiều hôm bị ngộp vì mùi thối. Do không khí lẫn nguồn nước bị ô nhiễm nên mới sinh ra được vài tháng, con của anh Mai Văn Đức sớm mắc bệnh ngoài da và hô hấp khiến bé phù nề, khó thở. Có nhà cửa đàng hoàng nhưng mỗi lần vợ sinh, anh Dương Văn Chi (ở ấp Bình Tân) phải đến nơi khác thuê phòng trọ để vợ nghỉ ngơi. Nhà anh có sáu người thì cả sáu đều bị viêm xoang, anh là người nặng nhất. Mỗi lần đi chữa cả triệu bạc nhưng khi về ngửi phải mùi “đặc trưng”, căn bệnh của anh tái phát nặng. Đặc biệt gần công ty này là một trường tiểu học và mẫu giáo, hàng ngày bị mùi thối hành hạ khiến nhiều cháu không thể học nổi. Mỗi lần họp Hội đồng nhân dân bà con đều đưa ra phản ánh, công ty hứa khắc phục, thậm chí đã bị phạt vì vi phạm môi trường nhưng họ vẫn ngang nhiên xả thải.
Công ty Hwa Kyung Vina Bình Châu Seafood đã gây hậu quả không nhỏ đối với môi trường, sức khỏe, kinh tế, vi phạm nhiều quy định về Luật lao động cũng như vệ sinh an toàn thực phẩm và là một trong những nguyên nhân làm mất trật tự tại địa phương... nhưng không hiểu vì lý do gì suốt 14 năm qua vẫn hoạt động “an toàn”?