5 câu hỏi về bệnh hen

Bệnh hen là gì? Có thể biết triệu chứng?


Hen là bệnh lý viêm mãn tính niêm mạc đường thở làm co thắt đường phế quản gây khó thở, tiết nhiều chất nhầy vào các đường phế quản. Biểu hiện của bệnh là ho và thở khò khè, khó thở tái diễn nhiều lần, nặng ngực. Ho là một triệu chứng quan trọng của hen, ở trẻ em và người lớn - ho có thể là triệu chứng duy nhất của hen, ho và khó thở khi gắng sức, tiết nhiều đờm, ho thường nặng lên về đêm, sau khi vận động thể lực, trong lúc cảm lạnh hay trong mùa đông tháng giá.
Trẻ nhỏ đến 3 tuổi, bệnh rất khó chẩn đoán nhưng vẫn có biểu hiện: Thở khò khè, khó thở, ho nhiều về đêm và sáng sớm. Nhiều trẻ còn có các bệnh lý dị ứng kèm theo như viêm kết mạc dị ứng, viêm xoang mũi dị ứng.
Bệnh hen đang có xu hướng gia tăng
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trên thế giới có khoảng gần 300 triệu người mắc bệnh hen và đã có khoảng gần 400.000 người tử vong vì căn bệnh này. Theo dự đoán của WHO, đến năm 2025 sẽ có khoảng 500 triệu người mắc bệnh hen. Tại Việt Nam - theo số liệu của Bộ Y tế, số người bị bệnh hen lên tới khoảng 4 triệu, chiếm gần 5% dân số. Theo TS Nguyễn Thị Kim Tiền, Thứ trưởng Bộ Y tế, số người mắc bệnh hen tại Việt Nam đang có chiều hướng gia tăng trong những năm gần đây. Trong vòng 20 năm lại đây, bệnh hen gia tăng tới mức báo động chỉ đứng sau ung thư, đối tượng mắc bệnh lại có xu hướng trẻ hóa (10% trẻ dưới 15 tuổi mắc căn bệnh này). Tại các nước phát triển, bệnh hen được coi là nguy hiểm hơn virus HIV. Chi phí cho việc điều trị bệnh hen được coi là nguy hiểm hơn virus HIV. Chi phí cho việc điều trị bệnh hen cao hơn chi phí điều trị bệnh hen cao hơn chi phí điều trị bệnh lao phổi và AIDS cộng lại. Tại Anh có hơn 5 triệu người bị hen cần điều trị, tại Thụy Điển và Phần Lan tỷ lệ hen chiếm trên 20% số người trong độ tuổi 13 - 14. Nữ minh tinh màn bạc Charlotte Coleman, người đóng vai Scarlett trong bộ phim "Bốn đám cưới và một đám ma" đã tử vong sau cơn hen ở tuổi 33.
Những nguyên nhân bệnh hen?
Cho đến nay, y học vẫn chưa xác định chính xác được những nguyên nhân chủ yếu gây bệnh hen. Tuy nhiên, một số yếu tố đã được chứng minh liên quan chặt chẽ làm bột phát cơn hen:
Các tác nhân gây dị ứng: Các tác nhân này thường có trong nơi sinh sống, đó là bụi, các phân tử nấm mốc ở nơi ẩm thấp, lông thú nuôi như chó, mèo, các chất do con gián tiết ra, khói thuốc lá. Kết quả cuộc điều tra tại Mỹ do công ty Rho Inc. thuộc Đại học Iowa cho thấy, sự hiện diện của các chất gây dị ứng trong nhà ở là nguyên nhân quan trọng gây bệnh hen.
Các hóa chất và không khí ô nhiễm: Các loại hóa chất dùng trong nhà như chất tẩy rửa, nước hoa, mỹ phẩm, các loại thuốc nhuộm tóc, các loại hóa chất dùng trong bảo quản thực phẩm, phẩm màu nhuộm thực phẩm. Khói khí thải xe cộ, khí thải từ các khu công nghiệp, phấn hoa, khí ozon.
Tác nhân khí hậu: Thời tiết lạnh và khô hoặc trời oi bức, ngột ngạt nhưng độ ẩm cao.
Vận động nặng: Làm việc nặng nhọc, trẻ em chạy nhảy chơi đùa quá sức.
Sử dụng một số thuốc thông thường như các loại thuốc không chứa steroid như ibuprofen, naproxen, thuốc chống cảm cúm như aspirin, paracetamol.
Các bệnh nhiễm khẩn và virus đường hô hấp: Các nghiên cứu tại Imperial College London cho thấy, Rhino virus gây cảm cúm là kẻ gây ra 3/4 các trường hợp hen ở người lớn và 85% ở trẻ em. Virus RSV (respiratory syncytial virus) thủ phạm gây bệnh đường hô hấp đối với trẻ em sơ sinh cũng là nguyên nhân gây hen ở trẻ em.
Yếu tố di truyền: Di truyền cũng có vai trò lớn trong bệnh hen. Các nghiên cứu cho thấy, nếu như một trong bố và mẹ bị hen thì xác suất con cái bị hen là 25%, khi cả bố và mẹ bị hen thì xác suất con cái bị hen lên tới 50%.
Stress kéo dài cũng là một trong những nguyên nhân gây bệnh hen ở người lớn. Ngoài ra, các nhà khoa học Mỹ còn cho biết rằng, stress diễn ra kéo dài ở bố, mẹ cũng làm gia tăng nguy cơ bệnh hen ở con cái.
Thuốc kháng sinh có thể dùng điều trị bệnh hen?
Thuốc kháng sinh không chỉ không có tác dụng trong điều trị bệnh hen mà còn làm bệnh tiến triển nặng thêm và khó kiểm soát hơn. Tuy thế, rất nhiều gia đình vẫn dùng kháng sinh để cho con cái dùng điều trị bệnh hen. Rất nhiều trường hợp các cháu nhỏ bị ho, thở khò khè và khó thở được chỉ định cho dùng kháng sinh - bất chấp đó là bệnh hen. Việc điều trị như vậy càng làm cho bệnh tình trầm trọng thêm. Số trẻ bị hen nhưng lại dùng kháng sinh chiếm tỷ lệ rất lớn. Khảo sát tại bệnh viện tại các tỉnh lẻ cho thấy tại Ba Lan, có tới 75% bệnh nhi hen được điều trị dài ngày bằng các loại thuốc kháng sinh trước khi đến viện. Theo tiến sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng Khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), bệnh nhi hen lại dùng thuốc kháng sinh sẽ làm cho mức độ bệnh nặng hơn 4,2 lần bình thường. Sự tùy tiện dùng kháng sinh ở nhiều bậc phụ huynh và chẩn đoán nhầm sang viêm phổi hay viêm đường hô hấp dùng kháng sinh không chỉ làm trầm trọng thêm bệnh hen mà còn gây nguy hiểm, có thể dẫn đến tử vong.
Các bác sĩ thuộc Viện trẻ em Vacsava (Ba Lan) cảnh báo rằng, việc cho trẻ em trước 1 tuổi không có tiền sử bệnh hen dùng kháng sinh rất dễ bị hen khi bắt đầu vào tuổi đến trường.
Các biện pháp ngăn ngừa và khống chế bệnh hen?
Việc cần làm trước tiên là tránh những tác nhân gây hen như giữ gìn nhà cửa sạch sẽ, thông thoáng, không có khói thuốc lá. Hạn chế nuôi thú như chó, mèo. Những biện pháp sau đây có tác dụng ngăn chặn và khống chế bệnh hen:
Vận động thể lực thường xuyên ở mức độ vừa phải: Đây là biện pháp hữu hiệu để phát triển lồng ngực, tăng cường các cơ của hệ hô hấp, giúp hít - thở được sâu. Bơi lội là môn thể thao tốt làm vận động toàn thân và hệ hô hấp.
Bổ sung axit folic: Các nhà khoa học thuộc Johns Hopkins Children"s Center đã phát hiện ra rằng, a-xit folic có tác dụng chống lại các bệnh dị ứng và làm giảm nguy cơ bệnh hen. Do cơ thể không thể tổng hợp được a-xit folic, nên cần bổ sung bằng thực phẩm. Những thực phẩm giàu a-xit folic gồm: Cải bắp, cải xanh, sà lách, rau mâm xôi, đậu nành, đậu đỗ, cam, chuối, táo tây, gan động vật, trứng gia cầm. A-xit folic là loại vitamin dễ tan trong nước và dễ bị tiêu hủy trong nhiệt độ cao. Do vậy, các loại rau xanh cần chế biến ở dạng sa lát. Nhu cầu hàng ngày về a-xit folic ở khoảng 400 - 500mg.
Bổ sung magie: Là khoáng chất cần thiết giúp thư giãn, làm mềm các cơ trong bộ máy hô hấp. Magie có trong các loại ngũ cốc nguyên hạt, các loại quả họ đậu.
Tăng cường chất chống ô-xy hóa: Các chất này có nhiều trong các loại trái cây, rau xanh. Hành và tỏi có chứa nhiều những hợp chất chống viêm nhiễm, có tác dụng ngăn chặn những cơn hen. Mỡ cá biển có tác dụng chống viêm nhiễm và khôi phục niêm mạc làm cho dễ thở. Người Eskimo rất ít bị hen do họ ăn cá biển giầu mỡ hàng ngày.
Các loại gia vị: Tiêu, ớt là những "biệt dược" giúp chống co thắt phế quản và các đường hô hấp. Chất cofeina trong cà phê cũng giúp mở rộng đường thở - mỗi ngày 2 ly cà phê có tác dụng ngăn chặn triệu chứng bệnh hen.
Theo Phạm Quang Thiều